Warning: Parameter 1 to wp_default_scripts() expected to be a reference, value given in /lubawapl/gimnazjum.lubawa.pl/wp-includes/plugin.php on line 600

Warning: Parameter 1 to wp_default_styles() expected to be a reference, value given in /lubawapl/gimnazjum.lubawa.pl/wp-includes/plugin.php on line 600

Warning: Parameter 2 to M_DataMapper::set_custom_wp_query_where() expected to be a reference, value given in /lubawapl/gimnazjum.lubawa.pl/wp-includes/plugin.php on line 291

Warning: Parameter 2 to M_DataMapper::set_custom_wp_query_groupby() expected to be a reference, value given in /lubawapl/gimnazjum.lubawa.pl/wp-includes/plugin.php on line 291

Warning: Parameter 2 to M_DataMapper::set_custom_wp_query_fields() expected to be a reference, value given in /lubawapl/gimnazjum.lubawa.pl/wp-includes/plugin.php on line 291

Warning: Parameter 2 to M_DataMapper::set_custom_wp_query() expected to be a reference, value given in /lubawapl/gimnazjum.lubawa.pl/wp-includes/plugin.php on line 291
Patron | Gimnazjum im. Biskupów Chełmińskich w Lubawie  

Patron


Gimnazjum im. Biskupów Chełmińskich, ponieważ…

 

Biskupi chełmińscy założyli Lubawę.

Nie zachował się pierwotny dokument lokacyjny, ale już w I połowie XIII w. Lubawa była ośrodkiem handlowym, osadą targową, o której wspominają kronikarze. Od 1257 roku rozpoczyna się władanie biskupie w Lubawie. Wtedy to syn Konrada Mazowieckiego, książę Kazimierz, nadał połowę ziemi lubawskiej z miastem pierwszemu biskupowi chełmińskiemu – Heidenrykowi (1245-1263). Od tego też czasu aż do 1773 roku była Lubawa i okolice domeną biskupią. To ponad 500 lat, czyli połowa trwania państwowości polskiej!
Biskupi, choć duszpasterze, byli panami świeckimi – sprawowali władzę sądowniczą, wojskową i skarbową. Najstarsze pieczęci miejskie sprzed 600 lat przedstawiają postać biskupa. Ta postać w mitrze na głowie, złotym ornacie, z pastorałem w lewej ręce, z prawą uniesioną do błogosławieństwa, stoi między dwoma drzewami: lipą i jodłą. Umieszczona na czerwonym tle stanowi po dziś herb Lubawy. Nie jest to konkretny patron, imienny właściciel miasta, jest to po prostu biskup.

Biskupi chełmińscy regulowali życie miasta i dbali o jego rozwój.

Zachowało się wiele wydanych przez biskupów rezydujących w Lubawie przywilejów handlowych i przepisów dla poszczególnych cechów: młynarzy, piekarzy, rzeźników, sukienników, bednarzy, piwowarów i innych. Byli w Lubawie, co raczej charakterystyczne tylko w bogatych miastach, złotnicy. Zapewne dla biskupiego dworu i kościołów wyrabiali sprzęty liturgiczne, wota i dary. Osobne przywileje posiadali szewcy, kołodzieje i kowale, był nawet w XVI wieku jeden piernikarz.
Już setki lat temu sławne były odbywające się dwa razy w roku jarmarki, a liczni kupcy, także z odległych stron, przybywali na targi, które odbywały się w każdy poniedziałek i piątek. Oczywiście rzemieślnicy i kupcy byli zobowiązani do opłat na rzecz swojego pana, czyli biskupa, a ten, pomnażając dochody własne, dbał o rozkwit miasta. Lubawa, dzięki biskupom, spełniała nie tylko funkcje regionalnego centrum ekonomicznego, lecz także funkcje administracyjne, rezydencjonalne i przez to reprezentacyjne, a również militarne i kulturalne – to stanowiło podstawę świetnego rozwoju miasta od XIII do XVIII wieku.

Biskupi chełmińscy dbali o bezpieczeństwo mieszkańców Lubawy.

Biskup Herman na początku XIV wieku otoczył miasto fortyfikacjami obronnymi, które wzmocniono wieżami i basztami. W miejskich murach znajdowały się trzy bramy wjazdowe: Bratiańska, Iławska oraz Polska. Niestety, żadna z nich nie zachowała się do dziś. Czytelny natomiast jest przebieg murów obronnych, których fragmenty są jeszcze bardzo wyraźnie widoczne.
Wielkie znaczenie obronne dla miasta odgrywał zamek biskupi, który znajdował się poza zabudowaniami miejskimi, a jednocześnie był z nimi sprzężony. Zamek rozpoczęli wznosić cysterscy mistrzowie budownictwa z woli biskupa Hermana (1303-1311). Kolejni biskupi rozbudowali go, wznieśli wieżę, baszty i obronną bramę. Zamek miał osobne mury obronne połączone furtą z murami miejskimi. Była to jedna z najsilniejszych budowli tego typu na Pomorzu: nie zdobyli jej Litwini w 1330 roku, Jagiełło w 1422, ani Krzyżacy w 1454, czy wreszcie Szwedzi oblegający miasto w 1629 roku.

Uważano kiedyś, że po Malborku lubawska warownia należała do najpiękniejszych w całych Prusach Królewskich. Zamkowa wieża wyraźnie dominowała w panoramie miasta. Zbudowana na planie kwadratu, w wyższej części przechodziła w ośmiobok. Zwieńczeniem był hełm, a poniżej niego znajdowała się galeria widokowa i kwadratowy zegar w ołowianej oprawie. Wysokość wieży wynosiła 60 metrów – dla porównania widoczna z daleka wieża lubawskiej fary sięgałaby tylko do połowy tej wysokości!
Szczególny blask zamkowi przyniósł remont i przebudowa na polecenie biskupa Jakuba Zadzika (1624-1635) i Jana Lipskiego (1635-1639). Na ścianach wielkopańsko wyposażonych komnat zamkowych zawisły wtedy portrety sławnych i zasłużonych dla całej Rzeczpospolitej, a rezydujących w Lubawie biskupów chełmińskich: Jana Dantyszka, Tidemana Gisego, Stanisława Hozjusza, Wawrzyńca Gembickiego, czy Kacpra Działyńskiego.

Biskupi byli fundatorami świątyń i obiektów użyteczności publicznej.
Najstarszym kościołem w Lubawie jest fara wzniesiona pierwotnie już w początkach XIV wieku. Tu spoczywają biskupi Jan Konopacki, zmarły w 1530 roku i Stanisław Żelisławski, pochowany w roku 1571. Na dachu kościoła p.w. św. Anny znajdują się chorągiewki z herbami Stanisława Hozjusza (1549-1551) i Piotra Kostki (1574-1595).
Biskup Mikołaj Chrapicki (1496-1507) założył w Lubawie klasztor i sprowadził doń franciszkanów z Saksonii, ufundował też w 1502 roku kościół p.w. św. Jana Chrzciciela. Obecny kościół oddano do użytku w roku 1607, zaś wieża dobudowana została znacznie później. Gmach klasztorny służył nie tylko zakonnikom, ale do niedawna jeszcze mieścił część tutejszej szkoły podstawowej. Biskupi byli też fundatorami szpitala i kaplicy p.w. św. Jerzego.
Oprócz budowli sakralnych wznoszone z polecenia biskupiego były również gmachy użyteczności publicznej. Takim reprezentacyjnym obiektem był okazały ratusz, który podziwiać można już tylko na starych panoramach Lubawy. Za rządów biskupa Kacpra Działyńskiego (1639-1646) miasto otrzymało wodociągi. Drewnianymi rurami doprowadzono wodę z okolic pobliskich Lip, a nad całością urządzeń pieczę powierzono rurmistrzowi miejskiemu, który dysponował nawet specjalnym funduszem.

Biskupi troszczyli się o szkolnictwo i byli mecenasami kultury.

Pierwsza wzmianka o szkole w Lubawie pochodzi z 1508 roku. To dla niej przeznaczył w testamencie pieniądze sławny lubawianin Krzysztof Kupner, który książki ofiarował uczącym w szkole bernardynom. Ambicją biskupów i miasta było posiadanie szkoły średniej. Udało się to zrealizować na krótki czas w dobie renesansu. W 1550 roku biskup Stanisław Hozjusz założył w Lubawie kolegium szlacheckie. Miało ono kształcić młodzież lubawską i trzydziestu stypendystów z Korony. Wobec obiektywnych trudności wkrótce szkołę przeniesiono do Elbląga. Biskupi jeszcze wielokrotnie podejmowali podobne próby, ale niestety bezskutecznie.
Mecenat kulturalny biskupów chełmińskich polegał także na sprowadzeniu do Lubawy bernardynów, którzy wielce zasłużyli się dla kultury miasta i regionu. Osadził ich w klasztorze pofranciszkańskim biskup Piotr Kostka (1574-1595). Hojne uposażenie pozwoliło zakonnikom prowadzić dobrą szkołę i posiadać bogaty księgozbiór, którego prawdziwą ozdobą była Biblia Gutenberga. Podarował ją zakonnikom lubawskim jeszcze biskup Mikołaj Chrapicki – humanista i przyjaciel książek, który od 1514 r. spoczywa w kościele p.w. św. Jana Chrzciciela.

Inni biskupi – humaniści w Lubawie to:

  • Jan Konopacki (1508-1530) krewny Mikołaja Kopernika, przygotowywał na polecenie króla “hołd pruski”,
  • Jan Dantyszek (1530-1537) poeta i dyplomata na dworze króla Zygmunta, znany w całej Europie, korespondował np. z Ferdynandem Kortezem i Erazmem z Rotterdamu,
  • Tideman Gise (1538-1549) amator astronomii, czterokrotnie odwiedzał go w Lubawie Kopernik; inicjator wydania drukiem „De revolutionibus…”,
  • Stanisław Hozjusz (1549-1551) choć mieszczanin z pochodzenia, został kardynałem i “otarł się” dosłownie o tron papieski (!),
  • Wawrzyniec Gembicki (1600-1610) późniejszy podkanclerzy koronny oraz arcybiskup gnieźnieński, pozostawił po sobie pięknie zdobione drzwi do zakrystii w kościele farnym.

Współcześni biskupi diecezjalni już tylko odwiedzają Lubawę i związane jest to prawie wyłącznie z obowiązkami religijnymi duszpasterzy. Dziś Lubawa leży w diecezji toruńskiej, gdyż w 1992 roku nastąpiły daleko idące zmiany terytorialne w granicach diecezji polskich. Nie ma już diecezji chełmińskiej, nie ma biskupów chełmińskich. Pozostały po nich liczne ślady obecności w źródłach historycznych, znacznie mniej w budowlach, a chyba najmniej w ludzkiej pamięci. Nie ma Lubawa nawet jednej ulicy, która nosiłaby imię jednego z dziesiątków dobroczyńców miasta, bez których nie byłoby dzisiejszej Lubawy.

Pięknie pisał urodzony w Lubawie ks. Janusz St. Pasierb:

“Biskupi chełmińscy w Lubawie. Często byli przechodniami, ale każdy z nich
choć na parę lat utrwalał obraz, jaki pozostał w herbie miasta”.

Nadanie imienia gimnazjum lubawskiemu było okazją do skromnego oddania czci niegdysiejszym panom Lubawy.

opracowanie

 mgr Krzysztof Wiecierzycki